डाक्टर भानेश्वर पोखरेल । रामपुरमा कृषि पढेर डेनमार्कमा मास्टर्स र पिएचडी गरेका । त्यहिँको कृषी अनुसन्धानमा वर्षौं काम गरेका । आफ्ना शीप र ज्ञानलाई आफ्नै माटोमा पोख्न मन लागेर ६ वर्षअघि नेपाल फर्केका । चितवनको माडीमा भानेश्वरले रहरलाग्दो खेती गरेका छन् – आफ्ना सपना पछ्याउँदै । आउनुस् यी पिएचडी किसानका कथा सुनौं ।
शायद असल मान्छेहरु अफ्ठ्यारा ठाउँका लागि बनेका हुन्छन् । जसरि अफ्ठ्यारो पाखामा गुराँस फुल्छ, चिसा पाटनमा बुकी फुल्छन् । जसरी फुल्छन् छिरिङ साम्डुप र सोनामहरु – हिमाली गाउँमा । छार्का स्कुल र सोनामको कथा अफ्ठ्यारो उपल्लो डोल्पाको – छार्का भोटमा जन्मेका थिए छिरिङ साम्डुप गुरुङ । उबेला काठमाडौं गएर गुम्बामा पढ्न पाउनु नै …
विष्णुबहादुर लामा र हर्कमान लामा चित्लाङ छेउको तोप्लाङ गाउँमा बस्थे । उनीहरु शिकारी परिवारका थिए । बाजे पनि, बुबा पनि – दरबारका शिकारी । बेलाबखत चरा शिकार गरेर दरबारमा बुझाउनुपर्थ्यो । विष्णु र हर्क बाउ-बाजेले बन्दुक चलाएको देखेर हुर्केका थिए । कालिम्पोङमा जन्मेका किर्तिमान तामाङ नाम गरेका मान्छे नेपालको वनविभागमा जागिरे थिए । पढेलेखेका …
३३ सालतिरका श्यामस्वेत तस्बिरहरुमा हेटौंडा भर्खरभर्खर बामे सर्दै गरेको बजार थियो । काठका झुपडीहरु । दुईचार पक्की घरहरु । काठमाडौं र नारनघाट चल्ने बस र ट्रकहरु । कर्रा पारिको विशाल खाली मैदानमा औद्योगिक क्षेत्र खुलिसकेको थियो । यहिँ भित्र चिनियाँ सहयोगमा खुल्ने भयो एउटा भव्य उद्योग – हेटौंडा कपडा उद्योग । राजमार्ग र …
कतिपय पुर्ख्यौली पेशाहरु हराउन थालेका छन् । तीनलाई जोगाउनु पर्छ भन्ने आवाज सुनिन्छ । तर नेपालमा एउटा यस्तो समुदाय छ जसको पुर्ख्यौली पेशा जोगाइराख्न यही समुदायलाई पनि मन छैन । नेपालगन्ज वरपरका केही गाउँमा भेटिने मगन्ता समुदायको पुर्ख्यौली पेशा नै माग्नु हो । मगन्ताका कथा बाँकेको डुडुवा गाउँ पालिकाको हिरमुनिया महाउत टोल पुग्दा यहाँका धेरै …
धनुषाको एउटा सुदूर देहात । एकातिर कमलाका विशाल बगर र काँसघारीहरु, अलिक पर भारतको छेउ । शहर बजार र मूलबाटाहरु बाट टाढा टाढा – जनक नन्दिनी गाउँपालिकाको कठाल गाउँ । यो टाढाको गाउँमा अलि अलि उज्यालो छर्दैछन् संजय यादव । देहातका गुरुको कथा कुनै हिउँदे साँझ हामी अचानक पुगेका थियौं संजयको आँगनमा । गाउँभरिका केटाकेटी …
पारि डाँडो खाँदबारी । वारि दिङ्ला बजार । बिचमा अरुण सलल । जमानामा बालागुरु षडानन्दले रुमाल ओछ्याएर अरुण तरेका चमत्कारी कथाहरु बिस्तारै सुनिन छाडेको छ । बरु तिनै गुरुजीले रोपेको भनिएका रुद्राक्षका दानाहरुले आजकल यो भेगमा चमत्कार गरेका छन् । दानाको कथा रुद्राक्षलाई यहाँ बोलिचालीको भाषामा दाना भनिन्छ । कार्तिक-मंसिरमा भोजपुर र सङखुवासभाका यी पाखाहरु …
सदरमुकाम दुनैबाट खोला र भिरको बाटो कस्सेर हिँड्यो भने दुई दिनमा धो उपत्यका पुगिन्छ । ४ हजार १ सय मिटरको उचाइमा रहेको धो – उपल्लो डोल्पाको प्रवेशद्वार मानिन्छ । मुस्ताङतिरबाट डोल्पा छिरेका हामी चाहिँ छार्काभोट र तिन्जेहुँदै धो उपत्यका पुगेका थियौं – यसपालिको डोल्पो यात्राको हाम्रो अन्तिम गन्तव्य । धो, आम्ची र यार्सा तिन्जेबाट पेम्मा …
हेटौंडाबाट पश्चिम बसामाडी भन्ने ठाउँ छ । मध्य वर्खा छ । छिनछिनमा पानी परिरहन्छ । बारीमा मकैका ढोडहरु ढाडिएर लडेका छन् । भिजेको मौसम रापिलो छ । राजमार्गमा एक तमासले गाडीहरु हुइँकेका छन् । बाटो छेउमा अग्ला भएका झारहरुले वर्षौं पुराना मोटरसाइकलका अस्थिपन्जरलाई छोपेका छन् । त्यहिँनिर ढकाल मोटरसाइकल वर्कशपको बोर्ड देखिन्छ । वर्कशपपछाडि सुदर्शन …
धनकुटाको सुन्तलाले सुनको भाउ पाउन थालेको त उहिल्यैदेखि हो । आजकल यो सुन्तले शहरले नयाँ पहिचान बनाउन थालेको छ – एभोकाडोको राजधानी । धनकुटा बसपार्क छेउछाउका कोसेली बेच्ने पसलहरुमा सिजनमा एभोकाडोका थुप्रो देखिन्छन् । यी एभोकाडो बजार छेउछाउका गाउँबस्तिमा फलेका हुन् । धनकुटा बजार छाडेर हिलेतर्फ उकालो लाग्दै गर्दा स्याउले भन्ने ठाउँ देखिन्छ । बाटो …
लुक्लाबाट नाम्चे बजार हुदै सगरमाथा बेसक्याम्प पुग्न हिँडेका हामी हतारमै थियौँ । यात्रामा उचाइ र थकाइले गलाउँदै थिए । तर ढाकरमा सगरमाथा बोकेर हिँड्ने साहसी भरियाहरुले हामीलाई उर्जा दिए । खुम्बुका भरिया हिमाल चढ्नेका अक्सिजनदेखि, पदयात्रामा डुल्नेका झोला, बेसक्याम्पका टेन्टदेखि होटलका रासन – सबैको भारी उनीहरुको थाप्लोमा हुन्छन् । ओखलढुङ्गाका फूर्वा शेर्वा १५ वर्षदेखि खुम्बुमा भारी …
हुलाकी राजमार्ग भएर यात्रा गरिरहँदा मोरङको रँगेली नजिकै बाटो छेउमा ठूल्ठूला टहराहरु देखिए । के रहेछ भनी बुझी हेर्दा – आधुनिक बाख्रा फारम रहेछ । https://youtu.be/MFSz8EC32JA?si=vhG3PO11cPBWRNH6
छार्का भोटको बसाइ सकेर हामी तिन्जेतिर लाग्यौं । उपल्लो डोल्पाको अर्को मानव वस्ती ।
कुनै समय तेताङ गाउँले सारा मुस्ताङलाई ऋण दिन्थ्यो रे । आजकल बिस्तारै मान्छेहरु बसाइँ सर्न थालेका छन् । अरु हिमाली गाउँहरुमा जस्तै यहाँ पनि हिउँ पर्न छाडेको छ, पानीका मुल सुक्न थालेका छन् ।
सेराप दोर्जेको चौंरी गोठ अहिले गाउँ छेवैमा आइपुगेको छ । १३ वर्षको उमेरदेखि गोठालो बनेका सेराप अहिले ४४ वर्षका भए । सेराप ६ महिना मात्र घर बस्न पाउँछन् । बाँकि ६ महिना चाहिँ टाढा टाढा हिमालतिर । घरमा सेरापका दाजु छिरिङ छन् । अनि यी दाजु-भाइका साझा श्रीमती छेवाङ । छोराछोरी कोही लामा पढ्दैछन् कोही …
विश्वनाथ चारिआली शहरबाट उत्तरतिर अरुणाचल प्रदेशको छेउमा मोनाबारी भन्ने गाउँ छ । यो लिम्बु गाउँ हो । हामी पुग्दा कोही धान काट्दै थिए । कोही चाहिँ मोटरसाइकलले दाइँ गर्दै थिए । असममा चिया खेति फस्टाएपछि धान खेती घटेको रहेछ् । गाउँलेहरुले लुती भनेर बोलाउने धनमाया दिदिको खेतमा चैँ धानका बाला लहराइरहेका छन् । ताप्लेजुङ र …
माछापुच्छ्रे हिमालफेदिका घना जङ्गलहरु वर्षायामको ४० दिन टुसा टिप्नेहरुका लागि खुल्ला हुन्छ । भिराला निगालाघारीमा भालु र जुकासँग लड्दै टुसा खोज्न जानेहरु मध्यरातमै जाग्छन् । टुसाको कथा माछापुच्छ्रे गाउँपालिका वडा नम्बर ९ मा पर्ने प्रुन्धु (Prundhu) गाउँमा अघिल्लो साँझ पुगेका हामी, राति २ बजे नै तयार हुन थाल्यौं । मूख्य डर जुकाको थियो …
प्राय हिमाली गाउँका कथा उस्तै उस्तै हुन्छन् । हिउँद छल्ने र बर्खा पछ्याउने उकाली ओरालीका कथा । चौंरी र च्याङ्ग्रा गोठका कथा । अलिअलि खेतीका कथा । तिब्बतसँगका व्यापारका कथा । चिसो कथा । शान्त कथा । कठीन कथा । नेपालकै अग्लो मानव वस्तीका रुपमा चिनिने उपल्लो डोल्पाको छार्का भोटको कथा पनि उस्तै उस्तै …
असमको राजधानी गुवाहाटीबाट ६५ किलोमिटर जति पूर्व लागेपछि राजमार्ग छेवैमा एउटा नेपाली बस्ति भेटिन्छ । ठाउँको नाम हो अम्लिघाट । अम्लिघाटको कथा अम्लिघाट गाई पाल्नेहरुको लागि प्रख्यात छ । यहाँबाट कपिली नदी धेरै टाढा छैन । तर आजकल भुपेन हजारिकाको गीतमा जस्तो कपिलीपारि गाई हराउँदैनन् । यहाँका मान्छले जङ्गलमा बसेर गाई पाल्न …
यसपालि हामीले उपल्लो डोल्पाको यात्रा गर्ने भयौं । मुस्ताङको बाटो हुँदै । मुस्ताङदेखि डोल्पासम्म बर्खा लागिसकेको छ । कागबेनीमा पर्यटकहरुको उत्ति सारो चहलपहल छैन । एका विहानै हिँड्ने तयार गरिरहँदा डोल्पाका पेम्मा भेटिए । आफ्नी पत्नी शेरापलाई काठमाडौंमा ३ महिनासम्म उपचार गराएर डोल्पा फर्किन लागेका । पेम्माका दम्पत्ती पनि हामीसँगै डोल्पा जाने भए …
तीन सपनाको अवसान रोल्पा सदरमुकाम लिवाङ बजार हिउँदे झरीमा भिजेको छ । पहाडको भिरालोमा नयाँ बनेका अग्ला सिमेन्टीका घरहरुले माटोको एउटा पुरानो घर छेकिदिएको छ । यो घरमा डेरा गरी बस्छन् कामरेड मिसाइल, कामरेड आशा र १३ वर्षको छोरो लोकेन्द्र । आशा राना १४-१५ वर्षको उमेरमा माओवादीमा लागिन् । पार्टीको अभियानमा हिँड्दा गिरफ्तारीमा …
प्युठानको उत्तरतिर – स्याउलीवाङ । स्याउलीवाङमाथि खलेजवाङ । खलेजवाङमाथि कोठीभिर । कोठीभिरका हिउँ पग्लेर चट्टानहरुसँग लुकामारी खेल्दै झर्ने पानीका लहरा – नौ बहिनी छहरा । छहराको शिरमा गोठ बस्ने पाटन । पाटनको गोठमा जुनी बिताएका दुई बहिनी । भिमला घर्ती र ललिमा घर्ती । कोठीभीरले उत्तरतर्फका धौलागिरी सेरोफेरोका हिमालचुली छेकिदिन्छ । हिमालबाट आउने …
खुम्बुको पदयात्रा गर्नेहरुका लागि सगरमाथाको फेदि अर्थात् आधारशिविर एउटा मिठो थकान बिसाउने गन्तव्य हो । सगरमाथाको टाकुरा चुम्ने सपना बोकेर आउनेहरुको लागि भने आधारशिविर गन्तव्य होइन, सुरुवात हो । आधारशिविरबाट सगरमाथा शिरतिर पाइला मोड्दैजाँदा अरु थुप्रै क्याम्पहरु छन् । क्याम्प वान, क्याम्प टु, क्याम्प थ्री, क्याम्प फोर । बेसक्याम्पदेखि क्याम्प 1 सम्मको बाटोलाई …
असममा गाई पाल्न जानेहरुले शायद जल र जङ्गल रोजे । सर्बाङ खोलालाई पछ्याउँदै कति मान्छे भुटानबाट झरे । कति नेपालबाट पुगे । कोक्राझार जिल्लाको खलासी भन्ने ठाउँमा जङ्गलका माझमा गाई पाल्नेहरु अझै भेटिन्छन् । कोक्राझारको कथा झारबारी गाउँमा नेपालीभाषीको बाक्लो बस्ती छ । हामी जङ्गलको गोठ ताकेर हिँडेका थियौं । रात पर्यो …
